Zakup chromu: µg, forma i preparaty złożone

Krótka odpowiedź: decydują trzy informacje. Po pierwsze, ile chromu zawiera porcja dzienna — deklaruje się zawsze pierwiastek, nie związek. Po drugie, które z sześciu dopuszczonych w całej Europie źródeł chromu zostało użyte. Po trzecie, czy obok tego chrom dostarcza jeszcze inny preparat; wartość orientacyjna, do której odnosi się ilość, dotyczy sumy. Procenty na froncie opakowania i słowa w rodzaju „wysoka dawka" nie wnoszą do decyzji nic.

Chrom jest niepozorną pozycją na półce: małe ilości, niskie ceny, mało sporów. Właśnie dlatego opakowanie bywa rzadko czytane — i właśnie dlatego warto raz wiedzieć, które informacje są wymagane prawem, a które stoją obok dobrowolnie.

Co musi być na każdym opakowaniu

Dla suplementów diety obowiązuje w Niemczech rozporządzenie o suplementach diety (Nahrungsergänzungsmittelverordnung, NemV). Jego § 4 wylicza, co poza ogólnymi obowiązkami znakowania z rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 należy umieścić na opakowaniu:

Informacja obowiązkowa	Podstawa prawna
określenie „suplement diety"	NemV § 4 ust. 1
nazwy kategorii składników odżywczych charakteryzujących produkt	NemV § 4 ust. 2 pkt 1
zalecana dzienna ilość do spożycia w porcjach	NemV § 4 ust. 2 pkt 2
„Nie należy przekraczać zalecanej porcji do spożycia w ciągu dnia."	NemV § 4 ust. 2 pkt 3
informacja, że produkt nie zastępuje zróżnicowanej i zbilansowanej diety	NemV § 4 ust. 2 pkt 4
informacja o przechowywaniu poza zasięgiem małych dzieci	NemV § 4 ust. 2 pkt 5
ilość składnika odżywczego na porcję dzienną jako wartość średnia z analizy	NemV § 4 ust. 3 pkt 1
procent referencyjnej wartości spożycia	NemV § 4 ust. 3 pkt 2

Dwa ostatnie wiersze są dla porównania najważniejsze: ilość i procent odnoszą się zawsze do podanej na etykiecie dziennej porcji, nie do jednej tabletki i nie do 100 gramów. Kto stawia obok siebie dwa opakowania, musi więc najpierw sprawdzić, czy porcja dzienna w obu przypadkach to jedna tabletka, czy trzy.

Brak którejkolwiek z tych informacji nie jest szczegółem, lecz wadą znakowania — i użytecznym pierwszym filtrem, jeszcze zanim mowa o ilościach.

Ilość: µg chromu, nie µg związku

Znakowanie wartością odżywczą odnosi się przy składnikach mineralnych do pierwiastka. „200 µg chromu" oznacza 200 µg chromu, niezależnie od tego, czy tabletka zawiera pikolinian chromu, chlorek chromu czy drożdże chromowe.

Mylące robi się wtedy, gdy producent zamiast tego pisze związek dużą czcionką z przodu. „500 µg pikolinianu chromu" to nie 500 µg chromu, lecz około 62 µg — udział chromu w tym związku wynosi około 12 %. Wiążąca liczba stoi w takich przypadkach z tyłu, w tabeli wartości odżywczych, nie z przodu w polu widzenia. Czym różnią się poszczególne formy, wyjaśnia Formy chromu: pikolinian, chlorek i drożdże.

Gdy liczba jest znaleziona, pomaga drugie pytanie: jak ją umiejscowić? Dla chromu obok siebie stoi kilka wartości, które znaczą różne rzeczy.

Wartość	Ilość dziennie	Znaczenie
Znacząca ilość	6 µg	dolna granica, od której chrom w ogóle wolno wymienić i połączyć z dopuszczonym oświadczeniem (15 % wartości referencyjnej)
Referencyjna wartość spożycia (NRV)	40 µg	wielkość obliczeniowa dla procentu na etykiecie, nie zalecenie
Wartość szacunkowa D-A-CH	30–100 µg	zakres orientacyjny dla młodzieży od 15 lat i osób dorosłych
Propozycja maksymalnej ilości BfR	60 µg	zalecenie niemieckiego Federalnego Instytutu Oceny Ryzyka dla ustawodawcy, na zalecaną porcję dzienną
Wartość orientacyjna EFSA	250 µg	dodatkowe spożycie z suplementów i żywności wzbogaconej, przy którym nie ma zastrzeżeń zdrowotnych

Dwie rzeczy rzucają się w oczy. Po pierwsze, wartość referencyjna jest z 40 µg niska, dlatego procenty przy chromie szybko stają się trzycyfrowe: 200 µg to rachunkowo 500 % NRV. Po drugie, propozycja BfR i wartość orientacyjna EFSA leżą daleko od siebie — BfR dzieli 250 µg po połowie i przypisuje suplementom połowę, a następnie odejmuje współczynnik niepewności 2, ponieważ kilka produktów zawierających chrom może być przyjmowanych obok siebie. Wiążące europejskie maksymalne ilości witamin i składników mineralnych w suplementach diety dyrektywa 2002/46/WE wprawdzie przewiduje, ale do dziś nie zostały ustalone. W handlu stoją więc produkty powyżej i poniżej propozycji BfR.

Forma: sześć jest dozwolonych, dwie są typowe

Które związki chromu w ogóle wolno stosować, reguluje załącznik II dyrektywy 2002/46/WE: chlorek chromu(III), siarczan chromu(III), azotan chromu, mleczan chromu(III) trójwodny, pikolinian chromu i drożdże wzbogacone w chrom. Wszystkie oznaczają chrom trójwartościowy, chrom(III). Na półce spotyka się praktycznie tylko dwa — pikolinian i drożdże.

Dla decyzji zakupowej oznacza to: jeśli na liście składników stoi związek, którego tam nie ma, produkt nie należy do europejskiego handlu. Nikotynian chromu(III) pojawia się na przykład regularnie w literaturze badawczej, w załączniku II go nie ma. Przy preparatach drożdżowych sprawdzenie i tak jest związane z surowcem: rozporządzenie (UE) nr 119/2014 przewiduje 230–300 mg chromu na kilogram wysuszonej formy handlowej i najwyżej 0,2 % chromu sześciowartościowego w chromie ogółem. Na etykiecie tego nie da się przeliczyć.

Udokumentowaną przewagę biodostępności mają tylko drożdże, a i tę Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) wyraźnie ograniczył do zbadanego preparatu. Między pozostałymi formami różnica jest niewielka: wchłanianie chromu trójwartościowego wynosi łącznie od 0,1 do 3 procent.

Preparaty złożone: sumować, nie zgadywać

Chrom jest typowym pasażerem. Tkwi w kombinacjach multiwitaminowo-mineralnych, w preparatach reklamowanych metabolizmem i w produktach sportowych — najczęściej w dwucyfrowych ilościach mikrogramowych, bo próg wymienienia leży nisko, przy 6 µg. Kto kupuje czysty preparat z chromem, a obok bierze multipreparat, ma dwa źródła, nie szukając ich.

Wartość orientacyjna 250 µg odnosi się do sumy ze wszystkich suplementów i żywności wzbogaconej, nie do pojedynczej puszki. Sumowanie jest proste, bo obowiązkowa informacja z § 4 ust. 3 NemV ma w każdym produkcie to samo odniesienie — ilość na porcję dzienną:

Przykład	Chrom na porcję dzienną
kombinacja multiwitaminowa	40 µg
pojedynczy preparat z chromem	200 µg
napój wzbogacony, 0,5 l	20 µg
Suma	260 µg

Liczby są wyliczone, nie zmierzone — pokazują tylko, jak szybko trzy niepozorne pozycje przekraczają wartość orientacyjną. Praktyczna konsekwencja to nie ostrzeżenie, lecz rachunek: położyć etykiety obok siebie, dodać, w razie potrzeby zrezygnować z jednego źródła. Kiedy i z czym tabletka zostanie przyjęta, nie zmienia sumy — o tym pisze, co trzeba, Jak przyjmować chrom: pora, posiłek i odstępy.

Lista składników, liczba sztuk, cena za dzień

Lista składników jest przy chromie krótka, i to dobry znak. Z reguły stoją tam substancja wypełniająca, związek chromu i substancja przeciwzbrylająca — więcej tabletka z ilością czynną w zakresie mikrogramów nie potrzebuje.

Do porównania cen nadrukowana gramatura jest bezużyteczna; porównuje się przez wystarczalność. Liczba sztuk podzielona przez dzienną porcję daje liczbę dni, cena opakowania podzielona przez te dni — cenę za dzień. Puszka ze 180 tabletkami i jedną tabletką dziennie wystarcza pół roku — opakowanie z 60 tabletkami i trzema tabletkami dziennie dwadzieścia dni. Ta sama wielkość opakowania może więc różnić się o czynnik dziewięć.

Nasz Chrom 200 µg jest przykładem prostego przypadku: jedna tabletka dziennie z 200 µg chromu jako pikolinian chromu, co odpowiada 500 % referencyjnej wartości spożycia; 180 tabletek wystarcza odpowiednio na 180 dni. Lista składników składa się z trzech pozycji — substancja wypełniająca celuloza, pikolinian chromu, substancja przeciwzbrylająca sole magnezowe kwasów tłuszczowych. Ilość leży powyżej propozycji BfR wynoszącej 60 µg i poniżej wartości orientacyjnej EFSA 250 µg dla dodatkowego spożycia.

Jak chrom plasuje się obok pozostałych pierwiastków śladowych, pokazuje kategoria Minerały; wszystkie produkty z chromem stoją w kategorii Chrom.

Co obiecuje opakowanie — i co mu wolno

Dla chromu dopuszczone są dokładnie dwa oświadczenia zdrowotne, i to w tym brzmieniu: Chrom pomaga w utrzymaniu prawidłowego metabolizmu makroskładników odżywczych. Chrom pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu glukozy we krwi. (rozporządzenie (UE) nr 432/2012). Oba zakładają 6 µg chromu na porcję dzienną.

Jeśli takie oświadczenie zostaje użyte, artykuł 10 ustęp 2 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 wymaga w oznakowaniu czterech dalszych informacji: wskazania na znaczenie zróżnicowanej i zbilansowanej diety oraz zdrowego trybu życia, informacji o niezbędnej ilości i sposobie spożycia, w razie potrzeby ostrzeżenia dla osób, które powinny unikać danej żywności, oraz ostrzeżenia przy produktach, które przy nadmiernym spożyciu mogłyby stanowić zagrożenie.

Odwrotnie, niejedno jest wyraźnie zakazane. Artykuł 12 tego samego rozporządzenia zabrania między innymi oświadczeń o tempie i wielkości utraty masy ciała. Opakowanie chromu, które reklamuje się kilogramami lub tygodniami, narusza więc nie dobry smak, lecz obowiązujące prawo. Suplementy diety nie zastępują zróżnicowanej i zbilansowanej diety oraz zdrowego trybu życia.

Częste pytania

Po czym poznam, ile chromu naprawdę jest w środku? Po tabeli wartości odżywczych z tyłu. Stoi tam ilość na porcję dzienną jako średnia wartość z analizy, a obok procent referencyjnej wartości spożycia. Informacja o związku z przodu — na przykład „pikolinian chromu 500 µg" — to inna liczba i nie jest porównywalna.

Czy preparat o wysokiej dawce jest lepszy? „Wysoka dawka" nie jest zdefiniowanym pojęciem. Sensownie umiejscowić ilość można tylko przy wartościach odniesienia: 6 µg jako próg wymienienia, 30 do 100 µg jako wartość szacunkowa spożycia, 60 µg jako propozycja BfR dla suplementów, 250 µg jako wartość orientacyjna EFSA dla dodatkowego spożycia ze wszystkich źródeł.

Czy muszę doliczyć chrom z mojego multipreparatu? Tak, jeśli jest tam zadeklarowany. Wartość orientacyjna odnosi się do sumy z suplementów diety i żywności wzbogaconej. Obie etykiety podają ilość na porcję dzienną, tym da się dodawać.

Czy forma chromu ma znaczenie dla dopuszczonych oświadczeń? Nie. Oba oświadczenia dotyczą składnika odżywczego, nie określonego związku. Zakłada się tylko, że użyto dopuszczonego źródła chromu z załącznika II dyrektywy 2002/46/WE i że porcja dzienna dostarcza co najmniej 6 µg chromu.

---

Źródła: niemieckie rozporządzenie o suplementach diety (NemV) § 4 (obowiązki znakowania, brzmienie ostrzeżenia, informacja na porcję dzienną i w procentach wartości referencyjnej); rozporządzenie (UE) nr 1169/2011, załącznik XIII (referencyjna wartość spożycia chromu 40 µg, znacząca ilość 15 %); rozporządzenie (WE) nr 1924/2006, artykuł 10 ustęp 2 i artykuł 12 (informacje towarzyszące oświadczeniom zdrowotnym; zakaz oświadczeń o tempie i wielkości utraty masy ciała); rozporządzenie (UE) nr 432/2012 (urzędowe brzmienie dopuszczonych oświadczeń dotyczących chromu); dyrektywa 2002/46/WE, załącznik II, zastąpiony rozporządzeniem (WE) nr 1170/2009 (dopuszczone źródła chromu) oraz rozporządzenie (UE) nr 119/2014 (specyfikacja drożdży wzbogaconych w chrom); Niemieckie Towarzystwo Żywienia, wartości referencyjne spożycia składników odżywczych — chrom (wartość szacunkowa 30–100 µg od 15 lat); EFSA ANS Panel, EFSA Journal 2010;8(12):1882 i 8(12):1883 (wartość orientacyjna 250 µg dla dodatkowego spożycia); EFSA ANS Panel, EFSA Journal 2012;10(11):2951 (biodostępność drożdży wzbogaconych w chrom, ograniczenie do zbadanego preparatu); SCF (2003), Opinion on the Tolerable Upper Intake Level of Trivalent Chromium (wchłanianie 0,1–3 %); niemiecki Federalny Instytut Oceny Ryzyka, propozycje maksymalnych ilości chromu w żywności łącznie z suplementami diety (2021): 60 µg na zalecaną porcję dzienną; udział chromu w pikolinianie chromu obliczony z masy molowej; skład, lista składników i zalecane spożycie zgodnie z etykietą wymienionego produktu.