Jakość witaminy K2: etykieta, stabilność, pochodzenie

Ilość podana na opakowaniu nie jest pomiarem, lecz obietnicą: ma się utrzymać do końca terminu przydatności, a ustawodawca zostawia na to szeroki korytarz. Czy w środku rzeczywiście jest to, co stoi z przodu, rozstrzyga się w trzech miejscach, z których żadne nie znajduje się na froncie opakowania — przy deklaracji, przy stabilności (co leży obok K2 w tej samej tabletce i jak preparat jest przechowywany) oraz przy pochodzeniu surowca. Badania preparatów z rynku znajdują odchylenia dokładnie tam: od 55 do 116 procent deklarowanej zawartości — było wszystko.

Ten artykuł pokazuje, co musi stać na etykiecie K2, czego może zabraknąć i które dwie, trzy informacje robią w praktyce różnicę.

Co musi stać na etykiecie — a czego może zabraknąć

Dla suplementów diety artykuł 8 dyrektywy 2002/46/WE określa, które informacje są obowiązkowe: ilość składników odżywczych w przeliczeniu na zalecaną porcję dzienną oraz udział procentowy referencyjnej wartości spożycia (RWS). Dla witaminy K ta wartość odniesienia wynosi 75 µg dziennie (rozporządzenie (UE) nr 1169/2011, załącznik XIII); 200 µg MK-7 pojawia się tam więc jako około 267 %. Który związek dostarcza witaminę, nie stoi w tabeli wartości odżywczych, lecz w wykazie składników — dla witaminy K2 dopuszczony jest wyłącznie „menachinon” (dyrektywa 2002/46/WE, załącznik II).

Informacja	Obowiązkowa?	Co mówi o jakości
Ilość na porcję dzienną w µg	tak	punkt odniesienia dla wszystkiego dalej
% referencyjnej wartości spożycia	tak	tylko przeliczenie, nie miara jakości
Zalecane spożycie	tak	bez niego wartości w µg nie da się umieścić
Składnik „menachinon”	tak	prawnie dopuszczone źródło
Data minimalnej trwałości, numer partii	tak	warunek jakiejkolwiek identyfikowalności
Forma (MK-7 czy MK-4)	nie	dopiero tu liczba staje się konkretna
Izomeria (all-trans, stopień czystości)	nie	wiersz, który naprawdę coś mówi
Droga produkcji („z fermentacji natto”)	nie	wskazówka co do surowca
Olej nośnikowy, otoczka, dodatki	tak (wykaz składników)	decyduje o tolerancji i stabilności

Dolna połowa tabeli jest tą ciekawą: wszystko, co faktycznie mówi coś o zawartości, jest dobrowolne. Etykieta z napisem „witamina K2 200 µg” i niczym więcej jest w pełni zgodna z przepisami — i pozostawia otwartym, jaka długość łańcucha, jaka geometria i jaka droga produkcji za tym stoją. Co te pojęcia znaczą, wyjaśniają Formy witaminy K2; dlaczego geometria decyduje o formie aktywnej — Witamina K2 MK-7 all-trans.

Zakres tolerancji: 200 µg to od 160 do 300 µg

Mało kto się tego spodziewa, ale zadeklarowana liczba jest wartością średnią z urzędowo przyznanym wahaniem. Wytyczne Komisji Europejskiej dotyczące tolerancji przy znakowaniu wartością odżywczą (grudzień 2012) podają w tabeli 2 dla suplementów diety:

Grupa składników	tolerancja dolna	tolerancja górna
Witaminy	−20 %	+50 %
Składniki mineralne	−20 %	+45 %

Niepewność pomiaru jest już w tych wartościach zawarta. Dla 200 µg zadeklarowanej witaminy K2 oznacza to: od 160 do 300 µg urzędowa kontrola nie ma czego zakwestionować. A wytyczne stwierdzają wyraźnie w punkcie 2.2, że zmierzone wartości powinny mieścić się w tym zakresie przez cały okres przydatności — nie tylko w dniu konfekcjonowania. Właśnie stąd bierze się praktyka wielu producentów, by od początku odważać więcej, niż stoi na opakowaniu.

Ten korytarz jest powodem, dla którego „jakość” przy K2 nie jest kwestią dobrej woli: kto nie zna strat, nie może ich wliczyć.

Stabilność: co leży obok K2 w tabletce

MK-7 jest odporniejsza na ciepło, niż sugeruje jej reputacja — rozkłada się przede wszystkim pod wpływem promieniowania UV i w środowisku alkalicznym. Tym samym skład tabletki staje się kwestią jakości, i to w sposób, który większości kupujących znany jest dokładnie na odwrót.

Praca Orlanda i współpracowników (Molecules 2019;24(5):829) przechowywała trzy surowce MK-7 — dwa uzyskane fermentacyjnie, jeden syntetyczny — razem z typowymi substancjami towarzyszącymi i śledziła je przez dwanaście miesięcy w 25 °C przy 60 % wilgotności względnej oraz przez sześć miesięcy w warunkach stresowych w 40 °C przy 75 %:

Domieszana substancja	Wynik
Cytrynian wapnia	bez zastrzeżeń, brak utraty stabilności przy czystym surowcu
Węglan wapnia	bez zastrzeżeń
L-arginina	wyraźny rozkład w warunkach stresowych
Tlenek magnezu	najsilniejszy rozkład; w warunkach stresowych zawartość spadła daleko poniżej 90 %

Rozpowszechniona reguła „wapń niszczy K2” mija się więc z rzeczą. Zmierzonym czynnikiem zakłócającym był reagujący alkalicznie tlenek magnezu, a autorzy wiążą efekt dokładnie z tym: z zasadowością receptury. Praktycznie nie znaczy to, że magnezu i K2 nie można brać tego samego dnia — nie leżą wtedy przez miesiące w tej samej pastylce. Znaczy to, że złożony preparat multimineralny z tlenkiem magnezu i K2 w jednej tabletce jest konstrukcją najbardziej ryzykowną. Które połączenia warto przy przyjmowaniu rozdzielić, opisuje Jak przyjmować witaminę K2; jak wiążą się wapń i K2 — Witamina K2 i wapń.

Surowiec bije każdy minerał

Jeszcze wyraźniej niż substancja towarzysząca zadziałała w tej samej pracy czystość surowca. Materiał o wysokiej czystości (99,3 % MK-7 all-trans, brak niezidentyfikowanych pików pobocznych) pozostał stabilny przez dwanaście miesięcy. Dwie próbki zanieczyszczone — odpowiednio 19 i 23 nieznane piki na chromatogramie — rozpadały się natomiast szybko: materiał syntetyczny stracił w całkiem zwykłych warunkach przechowywania połowę swojej MK-7 w ciągu miesiąca. Towarzyszące badanie rynku znalazło zawartości między 55 a 116 % deklaracji, a odchylenie szło w parze z profilem zanieczyszczeń.

Opakowanie tego nie nadrobi — może jedynie dodatkowo nie pogorszyć. Ciemne szkło, nieprzezroczyste blistry albo zamknięta puszka chronią przed UV; przechowywane sucho i w temperaturze pokojowej, nie na parapecie, i reszta jest załatwiona.

Olej czy tabletka

Polski zespół badawczy przeanalizował osiem preparatów MK-7, cztery tabletki twarde i cztery kapsułki miękkie z olejem (Szterk i wsp., Molecules 2018;23(5):1056). Tabletki zawierały od 22,7 do 87,7 µg na sztukę i leżały tym samym często poniżej deklaracji; kapsułki olejowe dochodziły do 26 aż 373,8 µg i leżały tym samym czasem daleko powyżej — autorzy wiążą to z wliczonymi z góry stratami podczas przechowywania. Jednocześnie znaleźli znaczne ilości izomerów nieaktywnych: od 70,9 do 218,7 µg MK-7 cis/trans i od 5,5 do 16,9 µg MK-6 cis/trans na jednostkę.

Nie wynika z tego zalecenie co do postaci, lecz trzeźwe stwierdzenie, że każda z konstrukcji ma swoje typowe odchylenie. Co postać oznacza dla przyswajania, opisuje Jak przyjmować witaminę K2.

Pochodzenie: skąd bierze się surowiec i kto go zbadał

Witamina K2 powstaje albo przez fermentację z udziałem Bacillus subtilis natto — tak stoi w unijnym zezwoleniu — albo przez syntezę chemiczną. Enzymy pracują stereospecyficznie i z natury dostarczają all-trans; przy syntezie powstaje najpierw mieszanina izomerów, którą trzeba oddzielić. Właśnie dlatego polski zespół mógł z wysokiego udziału cis wnioskować o rzeczywistym pochodzeniu: prawdziwe natto zawiera wyłącznie MK-7 all-trans, więc preparat z wysokim udziałem cis trudno, by pochodził z czystej fermentacji — cokolwiek głosi opakowanie.

Po czym da się prześledzić pochodzenie i badanie:

• Wskazany surowiec markowy. Jeśli nazwa handlowa surowca K2 stoi na etykiecie, istnieje publiczna specyfikacja, przy której można ją czytać. Gdy jej brak, zostaje tylko zapewnienie producenta.
• Informacja o izomerii z liczbą. „≥ 99 % all-trans” to wielkość badana, samo „all-trans” to twierdzenie. Dopiero oznaczenie rozdzielone na izomery pokazuje, co jest aktywne — analiza sumaryczna „witamina K2 ogółem” nie.
• Partia i data minimalnej trwałości na opakowaniu. Bez numeru partii nie ma identyfikowalności, a data to termin, dla którego obowiązuje deklarowana zawartość.
• Certyfikat analizy na życzenie. Rzetelni dostawcy wydają go dla konkretnej partii; interesujące są zawartość, rozkład izomerów i metale ciężkie.
• Zanieczyszczenia. Rozporządzenie (UE) 2023/915 ustala dla suplementów diety najwyższe dopuszczalne poziomy 3,0 mg/kg ołowiu, 1,0 mg/kg kadmu i 0,1 mg/kg rtęci. To wartości graniczne, nie znaki jakości — ale sprawozdanie z badań, które je podaje, pokazuje, że w ogóle mierzono.

We własnym asortymencie forma stoi dlatego w nazwie produktu, a nie w drobnym druku — na przykład przy witaminie D3 20 000 j.m. + K2 MK-7 all-trans albo, w dawce dziennej, przy witaminie D3 4 000 j.m. + K2 200 µg MK-7. Przegląd mocy znajduje się w kategorii witamina K2.

Sprawdzenie w trzydzieści sekund

Krok	Na co się patrzy
1. Porcja dzienna	Ile kapsułek daje podane µg?
2. Forma	Czy stoi tam MK-7 — czy tylko witamina K2?
3. Izomeria	„all-trans”, lepiej z liczbą procentową
4. Wykaz składników	Tlenek magnezu i K2 w tej samej tabletce?
5. Opakowanie	nieprzezroczyste, szczelnie zamknięte
6. Data i partia	obecne i czytelne

Nic z tego nie wymaga wiedzy fachowej i żaden z sześciu wierszy nie kosztuje pieniędzy — kosztują tylko spojrzenie na tył opakowania. Jak wynika z tego porównanie ceny za mikrogram, opisuje Jak kupić witaminę D3 + K2.

Co wolno powiedzieć o witaminie K

Dopuszczone oświadczenia zdrowotne stoją w rozporządzeniu (UE) nr 432/2012. Obowiązują dla składnika odżywczego witamina K, nie dla określonej formy, czystości czy marki:

• Witamina K pomaga w utrzymaniu zdrowych kości.
• Witamina K pomaga w prawidłowym krzepnięciu krwi.

Suplementy diety nie zastępują zróżnicowanej i zbilansowanej diety oraz zdrowego trybu życia.

Częste pytania

Czy droższy preparat K2 jest automatycznie lepszy? Nie. Cena nie mówi nic o rozkładzie izomerów, a przy 200 µg na porcję dzienną koszt surowca jest i tak mały wobec opakowania i dystrybucji. Wymowne są informacje z tyłu, nie liczba na metce.

Czy magnez i witaminę K2 kupować osobno? Kupować tak, przyjmować niekoniecznie. Problemem jest według cytowanej pracy trwałe przechowywanie tlenku magnezu i MK-7 w tej samej tabletce, a nie przyjęcie tego samego dnia. Dwa osobne preparaty rozwiązują to bez żadnego wysiłku.

Po czym poznam, że mój preparat ucierpiał? Z zewnątrz w ogóle — MK-7 rozkłada się bezwonnie i bez zmiany barwy. Dlatego opakowanie, miejsce przechowywania i data minimalnej trwałości są jedynymi dźwigniami, które ma się we własnych rękach. Napoczęte opakowania należą zamknięte do szafki, nie na parapet ani na półkę nad kuchenką.

Czy „z natto” to znak jakości? Opisuje drogę produkcji, a nie wynik. Ta droga przemawia za tym, że mamy materiał all-trans, ale udowadnia to dopiero informacja o izomerii. Odwrotnie, czysto oczyszczona syntetyczna MK-7 może osiągnąć tę samą czystość — różnica leży wtedy w substancjach towarzyszących, jak opisano w Formach witaminy K2.

Źródła: dyrektywa 2002/46/WE, artykuł 8 i załącznik II (dopuszczone źródła witaminy K); rozporządzenie (UE) nr 1169/2011, załącznik XIII (referencyjna wartość spożycia witaminy K, 75 µg); Komisja Europejska, DG ds. Zdrowia i Konsumentów, „Guidance document for competent authorities for the control of compliance with EU legislation … with regard to the setting of tolerances for nutrient values declared on a label”, grudzień 2012, tabela 2 i punkt 2.2; rozporządzenie (UE) 2023/915 w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów niektórych zanieczyszczeń w żywności; rozporządzenie (UE) nr 432/2012; Orlando P, Silvestri S, Marcheggiani F i wsp., „Menaquinone 7 Stability of Formulations and Its Relationship with Purity Profile”, Molecules 2019;24(5):829 (PubMed 30813554); Szterk A, Bus K, Zmysłowski A, Ofiara K, „Analysis of Menaquinone-7 Content and Impurities in Oil and Non-Oil Dietary Supplements”, Molecules 2018;23(5):1056 (PubMed 29724016).