Ostropest z inuliną: co znaczy 100 mg

Obok wyciągu z ostropestu na opakowaniu widnieje drugi składnik: 100 mg inuliny z korzenia cykorii na tabletkę. Krótka odpowiedź na pytanie, dlaczego tam jest: inulina to błonnik pokarmowy powszechnie używany w produkcji tabletek, a deklarować go trzeba dlatego, że jest obecny. Czym w tej ilości nie jest: powodem, by wybrać ten preparat. Dla inuliny w UE dopuszczono dokładnie jedno oświadczenie zdrowotne, a wymaga ono 12 gramów dziennie — 120 razy tyle, ile zawiera jedna tabletka.

To uporządkowanie proporcji jest całym sensem tego artykułu. Kto kupuje preparat z ostropestem, decyduje o sylimarynie; inulina nie zmienia w tym nic — ani na dobre, ani na złe.

Co zdradza skład

Składniki żywności podaje się zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 w porządku malejącym ich masy. Ta jedna zasada czyni ze składu najbardziej użyteczną linijkę na całym opakowaniu: bez żadnej tabeli mówi, w jakim rzędzie wielkości coś występuje.

W naszym preparacie skład brzmi: substancja wypełniająca celuloza, wyciąg z nasion ostropestu plamistego (Silybum marianum) 20:1 (zawiera 80 % sylimaryny), inulina (z korzenia cykorii), maltodekstryna, substancja przeciwzbrylająca sole magnezowe kwasów tłuszczowych.

Pozycja	Składnik	Co z tego wynika
1	substancja wypełniająca celuloza	wypełniaczem jest wyraźnie celuloza — nie inulina
2	wyciąg z nasion ostropestu 20:1	około 125 mg, bo z niego pochodzi zadeklarowane 100 mg sylimaryny
3	inulina (z korzenia cykorii)	zadeklarowana jako 100 mg, czyli mniej niż wyciąg
4	maltodekstryna	zwykły nośnik wyciągów suchych
5	substancja przeciwzbrylająca sole magnezowe kwasów tłuszczowych	pomoc przy tabletkowaniu, w zakresie miligramów

Dwie rzeczy są tym samym ustalone, bez pytania producenta. Po pierwsze, inulina nie jest tu wypełniaczem — ten jest nazwany. Po drugie, kolejność zgadza się z zadeklarowanymi ilościami: wyciąg przed inuliną, oba wyraźnie za celulozą. Jak czytać oznaczenia „20:1" i „80 % sylimaryny" i dlaczego liczba w miligramach jest jedyną porównywalną wielkością, opisuje Ostropest 20:1 czy 80 %.

Sama ilość musi stać tam, gdzie stoi: § 4 ust. 3 niemieckiego rozporządzenia o suplementach diety (Nahrungsergänzungsmittelverordnung) wymaga dla każdej substancji o działaniu odżywczym lub fizjologicznym podania ilości w odniesieniu do zalecanej porcji dziennej. Inulina jako błonnik jest taką substancją — stąd 100 mg na opakowaniu, a nie dlatego, że liczba byłaby argumentem sprzedażowym.

Czym jest inulina

Inulina to fruktan: łańcuch jednostek fruktozy, którego ludzkie enzymy trawienne nie potrafią rozłożyć. Przechodzi przez jelito cienkie niezmieniona i dopiero w jelicie grubym jest fermentowana przez bakterie. Spełnia tym samym prawną definicję błonnika pokarmowego z załącznika I pkt 12 rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 — polimery węglowodanowe o trzech lub więcej jednostkach monomerycznych, które w jelicie cienkim nie są ani trawione, ani wchłaniane. Do obliczeń wartości odżywczej stosuje się odpowiednio współczynnik przeliczeniowy dla błonnika: 8 kJ/g, czyli 2 kcal/g (załącznik XIV tego samego rozporządzenia).

Inulinę spożywczą pozyskuje się prawie zawsze z korzenia cykorii podróżnik Cichorium intybus — tego samego gatunku, do którego należą też cykoria sałatowa i radicchio. Chemia fruktanów wraz z pytaniem, co długość łańcucha ma wspólnego z działaniem, należy do osobnego tekstu; tutaj wystarczy: długość łańcucha i pochodzenie stoją w składzie, nie w haśle reklamowym.

Jedno dopuszczone oświadczenie — i jego warunek

W UE dla inuliny dopuszczono jedno jedyne oświadczenie zdrowotne, wpisane do wykazu rozporządzenia (UE) nr 432/2012 rozporządzeniem (UE) 2015/2314:

Inulina z cykorii przyczynia się do prawidłowej pracy jelit poprzez zwiększenie częstotliwości wypróżniania

Stosować je może tylko ten, kto dostarcza dzienne spożycie co najmniej 12 g naturalnej inuliny z cykorii — zdefiniowanej jako niefrakcjonowana mieszanina monosacharydów (poniżej 10 %), disacharydów, fruktanów typu inuliny i inuliny uzyskanej z cykorii o średnim stopniu polimeryzacji co najmniej 9. Konsumentom podaje się poza tym informację, że korzystne działanie występuje w przypadku dziennego spożycia 12 g. Podstawą jest opinia EFSA ze stycznia 2015 r. (EFSA Journal 2015;13(1):3951).

Należy do tego pewna szczególność: oświadczenie dopuszczono 1 stycznia 2016 r. i przez pięć lat było ograniczone do wnioskodawcy BENEO-Orafti S.A., bo rozstrzygnęło zastrzeżone badanie. Od upływu tego terminu może je stosować każdy podmiot działający na rynku spożywczym — na tych samych warunkach. Nasz preparat nie spełnia warunku, a nie zasad ochrony danych: 100 mg to jedna sto dwudziesta z 12 g. Dlatego oświadczenie nie widnieje na opakowaniu i dlatego nie mogłoby tam widnieć.

Rząd wielkości

Bardziej pomocne niż jakikolwiek procent jest porównanie z ilościami, od których przy błonniku w ogóle cokolwiek się mierzy albo obiecuje:

Punkt odniesienia	Ilość	Stosunek do tabletki
jedna tabletka ostropest + inulina	0,1 g	—
fruktany ze zwykłej codziennej diety (van Loo i in. 1995)	1–10 g/dobę	10- do 100-krotnie
dobrze tolerowana dzienna ilość naturalnej inuliny (Bonnema i in. 2010)	do 10 g	100-krotnie
warunek dopuszczonego oświadczenia (rozporządzenie (UE) 2015/2314)	12 g/dobę	120-krotnie
wartość orientacyjna Niemieckiego Towarzystwa Żywienia dla błonnika ogółem (dorośli)	≥ 30 g/dobę	300-krotnie

Drugi wiersz to ten, który warto zapamiętać. Praca przeglądowa w Critical Reviews in Food Science and Nutrition zmierzyła systematycznie zawartość inuliny i oligofruktozy w popularnych produktach i oszacowała dzienne spożycie w diecie zachodniej na 1 do 10 gramów na osobę (van Loo i in. 1995, t. 35, s. 525–552, PubMed 8777017). Kto je pieczywo pszenne, cebulę, por, czosnek, szparagi albo słonecznik bulwiasty, przyjmuje więc i tak wielokrotność tego, co dokłada tabletka.

Słowo ostrożności co do procentów: progi znakowania dla „źródła błonnika" (co najmniej 3 g na 100 g) i „wysokiej zawartości błonnika" (co najmniej 6 g na 100 g) z załącznika do rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 odnoszą się do 100 gramów żywności. Przy tabletce o masie kilkuset miligramów taka wielkość odniesienia nie mówi nic o tym, ile faktycznie się przyjmuje. Liczy się liczba na porcję dzienną — tu 0,1 g.

Co inulina robi dla sylimaryny

Przypuszczenie narzuca się samo: błonnik ma poprawiać wchłanianie sylimaryny. Nie ma na to żadnego badania. Sylimaryna jest mieszaniną ponad dwudziestu flawonolignanów, słabo rozpuszczalną w wodzie; kierunki, nad którymi przy wchłanianiu rzeczywiście się pracuje, to kompleksy z fosfolipidami i sama formulacja wyciągu — nie dodanie fruktanu. Co jest udokumentowane o porze przyjmowania i roli tłuszczu, a co nie, opisuje Ostropest: kiedy, jak długo, z tłuszczem?.

Dla drogi okrężnej przez jelito obowiązuje to samo, co przy żelazie: prebiotyczne działanie inuliny jest mierzalne w zakresie gramów, ale nie przenosi się automatycznie na wchłanianie innych substancji — a już zwłaszcza nie przy jednej sto dwudziestej badanej ilości. Badano to przede wszystkim na składnikach mineralnych; rzędy wielkości są tam te same i również pochodzą z badań z ilościami, których suplement diety nie osiąga.

Czego nie wolno umieścić na opakowaniu

Dla inuliny w unijnym rejestrze oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych kilka sformułowań jest wyraźnie niedopuszczonych — i to właśnie te najpopularniejsze:

Sformułowanie	Status
„jest prebiotykiem" / „działa bifidogennie"	niedopuszczone (wpis 767)
„wspiera zdrową florę jelitową"	niedopuszczone (wpis 766)
„poprawia pracę jelit lub trawienie"	niedopuszczone
„Inulina z cykorii przyczynia się do prawidłowej pracy jelit poprzez zwiększenie częstotliwości wypróżniania"	dopuszczone, od 12 g/dobę

Uzasadnienie odmów we wszystkich przypadkach: substancja nie była wystarczająco scharakteryzowana, by naukowo ocenić twierdzony efekt (EFSA Journal 2011;9(6):2244). Dokładnie ten brak usuwa późniejsza, ściśle zdefiniowana wersja „naturalna inulina z cykorii" ze swoim stopniem polimeryzacji — dlatego tam oświadczenie stało się możliwe, a ogólnie nie.

Dla ostropestu samego nie istnieje żadne dopuszczone oświadczenie zdrowotne; wnioski dotyczące substancji roślinnych od lat pozostają zawieszone. Preparat z obu składników opisuje więc to, co zawiera. Suplementy diety nie zastępują zróżnicowanej i zbilansowanej diety oraz zdrowego trybu życia.

Tolerancja

Fruktany należą do węglowodanów, które przy wrażliwym jelicie mogą wywoływać wzdęcia. Kontrolowane badanie krzyżowe u 26 zdrowych osób dorosłych sprawdziło 5 i 10 g inuliny lub oligofruktozy do śniadania: do 10 g naturalnej inuliny na dobę było dobrze tolerowane, 10 g oligofruktozy wyraźnie nasiliło dolegliwości; najczęściej wymieniano wzdęcia, potem uczucie pełności (Bonnema i in., Journal of the American Dietetic Association 2010, t. 110, s. 865–868, PubMed 20497775).

100 mg leży sto razy niżej, a tym samym niżej niż to, co wnosi kromka pieczywa pszennego. Kto konsekwentnie unika fruktanów, powinien mimo to znać ten składnik — po to stoi zadeklarowany na opakowaniu.

Co jest w preparacie

Ostropest (sylimaryna) + inulina dostarcza na tabletkę 100 mg sylimaryny z wyciągu z nasion ostropestu 20:1 z 80 % sylimaryny oraz 100 mg inuliny z korzenia cykorii; zalecana jest jedna tabletka dziennie po posiłku. Powodem, by wybrać ten preparat, jest sylimaryna i jej ilość — inulina jest zadeklarowanym składnikiem, nie argumentem. Co jeszcze stoi na półce w tym temacie, pokazuje kategoria wątroba; drugim preparatem z tym samym składnikiem, tam w ilości 30 mg, jest żelazo + inulina.

Pozostaje zwrócić uwagę na to, co unijna monografia Europejskiej Agencji Leków ustala dla preparatów z owoców ostropestu (EMA/HMPC/294187/2013): nadwrażliwość na astrowate (Asteraceae) jest przeciwwskazaniem; dla dzieci i młodzieży poniżej 18 lat oraz dla ciąży i karmienia piersią nie ma wystarczających danych.

Częste pytania

Czy inulina jest wypełniaczem? Nie według etykiety. Jako substancja wypełniająca podana jest celuloza i stoi na pierwszym miejscu składu. Jaką rolę technologiczną odgrywa obok niej 100 mg inuliny w tabletce, opakowanie nie mówi; najprostsze odczytanie jest takie, że chodzi o zadeklarowany składnik, który z sylimaryną nie ma nic wspólnego.

Czy dostaję z preparatem znaczącą ilość błonnika? Nie. 0,1 g na dobę wobec wartości orientacyjnej Niemieckiego Towarzystwa Żywienia wynoszącej co najmniej 30 g błonnika na dobę dla osób dorosłych (stan wyprowadzenia: 2021). Wkład to jedna trzysetna — porcja pieczywa pełnoziarnistego albo nasion roślin strączkowych daje w tej sprawie więcej niż jakakolwiek tabletka.

Czy powinienem dokupić inulinę? To osobna decyzja, a nie kwestia preparatu z ostropestem. Kto chce korzystać z dopuszczonego oświadczenia o częstotliwości wypróżniania, potrzebuje 12 g inuliny z cykorii na dobę; są do tego osobne produkty w proszku. Do rozważenia jest tolerancja: w cytowanym badaniu naturalna inulina była dobrze tolerowana do 10 g na dobę, powyżej stawała się nieprzyjemna dla części uczestników.

Dlaczego ilość w ogóle stoi na opakowaniu, jeśli jest tak mała? Bo wymaga tego § 4 ust. 3 niemieckiego rozporządzenia o suplementach diety: dla substancji o działaniu odżywczym lub fizjologicznym należy podać ilość na zalecaną porcję dzienną. Przepis nie pyta, czy ilość jest istotna — pyta tylko, czy substancja jest obecna. Dla czytelnika to zaleta: można przeliczyć, zamiast zgadywać.

Źródła: rozporządzenie (UE) 2015/2314 (dopuszczone oświadczenie o naturalnej inulinie z cykorii, warunki i termin ochrony danych) · rozporządzenie (UE) nr 432/2012 w wersji skonsolidowanej · rozporządzenie (UE) nr 1169/2011, art. 18 ust. 1, załącznik I pkt 12 i załącznik XIV · rozporządzenie (WE) nr 1924/2006, załącznik (źródło błonnika) · unijny rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych, wpisy 766 i 767 dotyczące inuliny (EFSA Journal 2011;9(6):2244) · EFSA Journal 2015;13(1):3951 · § 4 Nahrungsergänzungsmittelverordnung · Niemieckie Towarzystwo Żywienia, wartości referencyjne dla błonnika · van Loo i in., Crit Rev Food Sci Nutr 1995;35(6):525–552 · Bonnema i in., J Am Diet Assoc 2010;110(6):865–868 · Europejska Agencja Leków, EMA/HMPC/294187/2013.